“Öfkelenme” Hadisi Ne Öğütler? Öfke Anında Uygulanabilecek Adımlar
Öfkelenme hadisi anlamı, öfkeyi hiç hissetmemek değil; öfke yükseldiğinde onun haksız sözlere ve zararlı davranışlara dönüşmesini önlemektir. Ebû Hüreyre’den nakledilen rivayette bir kişi Peygamberimizden öğüt ister; Resûlullah ona “Öfkelenme” buyurur. Adam tekrar tekrar öğüt isteyince aynı cevap verilir. Hadis, Sahih-i Buhârî’de 6116. hadis olarak yer alır.
“Öfkelenme” sözü öfkeyi bastırmak mı demektir?
Rivayeti, “İnsan hiçbir zaman öfkelenmemeli” diye anlamak, duyguları bütünüyle ortadan kaldırmayı beklemek olur. Hadisin günlük hayattaki temel öğüdü, öfkenin etkisiyle kontrolsüz davranmamaktır. Kızgınlık hissedilebilir; fakat hakaret etmek, tehdit savurmak, haksızlık yapmak ya da sonradan pişman olunacak bir karar vermek kaçınılmaz değildir. Konunun bağlantılı bir yönünü Hadis & Ayet Açıklamaları kategorisindeki ilgili yazılar yazısında bulabilirsiniz.
Rivayetteki kişinin aynı öğüdü birkaç kez alması, cevabın önemini vurgular. Belirli bir tartışmanın ayrıntısı aktarılmadığı için hadisi tek bir olayın çözümü gibi sunmak doğru olmaz. Öfkelenme hadisi anlamı, burada kısa fakat kapsamlı bir ahlaki yönlendirme olarak okunabilir: Duygu belirdiğinde kişinin iradesini ve sorumluluğunu koruması.
Öfkelenme hadisi anlamı günlük tartışmalarda nasıl uygulanır?
Öfke çoğu zaman bir anda yükselir; fakat tartışmayı büyüten söz veya mesajı göndermek kişinin önünde duran bir sonraki adımdır. Hadisin öğüdünü uygulamak için önce bu kısa aralığı fark etmek gerekir. Örneğin bir aile konuşmasında sesler yükseliyorsa, haklı çıkmaya çalışarak konuşmayı sürdürmek yerine ara vermek hem incitici sözleri önleyebilir hem de konuşmaya daha sakin dönme imkânı verir.
- Tepkiyi ertele: Öfkeliyken göndereceğin mesajı yazsan bile hemen yollama; önemli bir kararı da mümkünse sakinleşene kadar beklet.
- Konuşmaya ara ver: “Şu an öfkeliyim, sakinleşince konuşalım” demek, sorundan kaçmak değil, onu zarar vermeden ele almaya çalışmaktır.
- Davranışı somutlaştır: Karşındakinin karakterine saldırmak yerine seni neyin rahatsız ettiğini ve neye ihtiyaç duyduğunu söyle.
- Hatan varsa telafi et: Sakinleşince özür dilemek, incitici sözlerin sorumluluğunu almaktır; öfkenin nedenini konuşmak ise bundan ayrı bir adımdır.
Bu adımlar hadiste geçen lafızlar değildir; rivayetin öğüdünü gündelik iletişime taşımaya yönelik pratik önerilerdir. Hadis, öfkenin her durumda geçeceğini ya da tek bir yöntemin herkes için yeterli olacağını garanti etmez.
Öfke yükseldiğinde hangi kısa uygulamalar denenebilir?
Öfke anına ilişkin başka rivayetler de uygulanabilir davranışlar bildirir. Ebû Zer’den nakledilen rivayette kişi ayaktaysa oturması, öfkesi geçmezse uzanması tavsiye edilir; rivayet Sünen Ebû Dâvûd 4782’de bulunur. Bu tavsiye, tartışmanın içinde hareket etmeyi veya karşı tarafın üzerine yürümeyi önleyecek bir duraklama fırsatı olarak düşünülebilir.
Süleyman b. Surad rivayetinde, iki kişi tartışırken öfkelenen kişiye “Eûzü billâhi mine’ş-şeytânirracîm” demesi hatırlatılır. Bu rivayet Sünen Ebû Dâvûd 4781’de aktarılır. Sözün anlamı, kovulmuş şeytandan Allah’a sığınmaktır. Sığınma duası söylemek, tartışmayı otomatik olarak bitiren bir formül olarak değil, öfkenin yön verdiği tepkiden uzaklaşmaya çağrı olarak görülmelidir.
- Öfkenin yükseldiğini fark et ve konuşmaya kısa bir ara ver.
- Ayaktaysan oturmayı; uygun bir yerdeysen uzanıp sakinleşmeyi dene.
- İçinden veya sesli şekilde Allah’a sığınma duasını oku.
- Sakinleşmeden hakaret, tehdit veya geri dönüşü zor bir karar verme.
- Konuşmaya döndüğünde meseleyi kişiliğe saldırmadan, somut davranış üzerinden anlat.
Öfke duyunca kendini suçlamadan sorumluluk almak
Öfke hissetmek ile öfke yüzünden birine zarar vermek aynı şey değildir. Hadisin öğüdü, duygusunu fark eden kişiye davranışını seçme sorumluluğunu hatırlatır. Bu yüzden öfkelenme hadisi anlamı, kişinin kendisini duygusuz olmaya zorlaması şeklinde anlaşılmamalıdır. Asıl soru, öfke geldiğinde sözün ve davranışın nasıl korunacağıdır.
Öfke sık sık şiddete, tehditlere veya kişinin kendine ya da başkasına zarar verme riskine dönüşüyorsa yalnızca dini öğütlerle yetinmemek gerekir. Güvenliği sağlamak, ortamdan uzaklaşmak ve uygun bir uzmandan destek almak sorumlu adımlardır. Manevi tavsiyeler profesyonel desteğin yerine geçmez.
Yorum gönder